توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٣٦ - پارهاى از ملحقات به حسن تعليل

از نظر ما اقرب اينستكه كلمه [لو] در اين بيت مثل [لو] است در آيه شريفه:

لو كان فيهما آلهة الّا اللّه لفسدتا .

يعنى بواسطه انتفاء ثانى (جواب لو) استدلال شده بر انتفاء اوّل (شرط) لذا انتطاق علّت است براى نيت داشتن ستاره جوزاء كه بممدوح خدمت كند يعنى دليل بر آن بوده و علّت است براى علم ما به اينمعنا و در عين حال وصفى است غير ممكن.

پاره‌اى از ملحقات به حسن تعليل‌

سپس شارح گويد:

بگفته مصنّف كلامى كه بر شك بنا شده ملحق به حسن تعليل است.

البتّه جهت اينكه مصنّف كلامى مبنى بر شك را ملحق به حسن تعليل دانسته و از افراد آن قرار نداده اينستكه در حسن تعليل متكلّم ادّعاى تحقيق داشته و اصرار بر آن مى‌ورزد و پرواضح است كه اين معنا با شك و ترديد تنافى دارد لذا چگونه ميتوان كلام مبنى بر شك را از افراد حسن تعليل قرار داد.

و بهرصورت مثال كلامى كه ملحق به حسن تعليل است همچون قول ابو تمام: